DEHB nedir, ne değildir?
DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu), çocukluk döneminde başlayan nörogelişimsel bir durumdur. Dikkat eksikliği ve/veya hiperaktivite-dürtüsellik belirtileriyle görülebilir. Belirtilerin yaşa ve gelişim düzeyine göre belirgin olması, okul, ev veya sosyal yaşamda işlevselliği etkilemesi beklenir. Dünya Sağlık Örgütü DEHB'yi ICD-11'de nörogelişimsel bozukluklar arasında ele alır.
Değerlendirmede belirtilerin en az altı ay sürmesi ve birden fazla ortamda görülmesi önemlidir. Tanı tek bir test veya ölçek sonucuna bağlanmaz. Gelişim öyküsü, belirtilerin farklı ortamlardaki görünümü ve günlük yaşam etkisi birlikte bakılır. Her dikkat sorunu DEHB değildir. Uyku, kaygı, depresif duygu, öğrenme güçlüğü ve çevresel-duygusal zorlanmalar benzer tablo üretebilir. Bu sayfa tanı koymaz.
Yaşa göre DEHB belirtileri nasıl fark edilir?
Okul öncesi: aşırı hareketlilik, sürekli koşma ve tırmanma, sırasını beklemekte zorlanma, bir etkinlikten diğerine hızla geçme ve yönergeyi izlemekte güçlük görülebilir. Bunlar yaşa uygun hareketlilikten ayırt edilmelidir.
İlkokul: dikkati sürdürmekte zorlanma, eşya kaybetme, ödev ve sorumluluğu unutma, yerinde oturmakta güçlük ve dürtüsel davranış daha belirgin olabilir. Öğretmen geri bildirimi değerlendirmeye katılır.
Ergenlik: organizasyon, planlama, unutkanlık ve dürtüsellik öne çıkabilir. Hiperaktivite, küçük çocuklardaki sürekli koşmadan farklı olarak iç huzursuzluk biçiminde durabilir. Akademik güçlük, riskli davranış ve arkadaş ilişkisi eşlik edebilir. Birkaç belirtinin görülmesi tek başına DEHB demek değildir.
Evde ve okulda nasıl gözlem yapılır?
Evde hangi durumda daha çok zorlandığı, görevi tamamlamak için ne kadar hatırlatma gerektiği, eşya kaybı, sıra bekleme ve dürtüsel davranışın ne zaman çıktığı gözlenebilir. Okulda ödev, derse katılım, yönerge, sınıf içi dikkat, dürtüsellik ve arkadaş ilişkisi öğretmen gözlemiyle toplanır.
Ebeveyn ve öğretmen gözlemi klinik değerlendirmenin parçasıdır; tek başına tanı koydurmaz. Gelişimsel ve psikiyatrik öykü, belirtilerin ortamlar arası görünümü, klinik görüşme ve gerektiğinde değerlendirme araçları birlikte ele alınır. Testler, uygun eğitim ve yetkinliğe sahip uzmanlarca etik çerçevede uygulanır.
DEHB ile karışabilen durumlar nelerdir?
Kaygı, depresif duygu, otizm spektrumu, özgül öğrenme güçlüğü (disleksi, diskalkuli), uyku sorunları, duygu düzenleme güçlüğü ve aile içi stres benzer dikkat veya dürtüsellik tablosu üretebilir. Bazıları DEHB ile birlikte de görülebilir. Yalnızca DEHB belirtisine kilitlenmek yerine gelişim öyküsü, duygusal durum, aile ve okul yaşamı birlikte bakılır.
Çorlu'daki çocuk ve ergen değerlendirmesinde ihtiyaç bütüncül ele alınır. Gelişim, aile ilişkisi, okul uyumu ve duygusal işlevsellik destek planına katılır. Çocuk değerlendirme ve dikkat testleri sayfası süreci anlatır.
Hangi testler kullanılır?
Araçlar amaca ve çocuğun ihtiyacına göre değişir. WISC-IV bilişsel işlevlere, MOXO dikkat testi ve CPT dikkat performansı ile dürtüselliğe, Bender-Gestalt görsel-motor becerilere, Conners ölçekleri ebeveyn ve öğretmen bilgilerinden belirti dağılımına bakabilir. Hiçbiri tek başına tanı koydurmaz.
Hangi aracın kullanılacağı yaş, başvuru nedeni ve değerlendirme amacına bağlıdır. Her çocuğa aynı batarya uygulanmaz. Sonuçlar klinik bağlamda yorumlanır.
Çorlu'da çocuk değerlendirme süreci nasıl işler?
Süreç ihtiyaca göre planlanır ve genellikle üç aşamada yürür. İlk aşamada ebeveynle başvuru nedeni, gelişim öyküsü, aile ve okul alınır. İkinci aşamada çocukla yaşına uygun bireysel görüşme yapılır; gerektiğinde test, ölçek ve oyun temelli değerlendirme kullanılır. Üçüncü aşamada bulgular ebeveynle paylaşılır, güçlü yönler ve destek alanları konuşulur; yazılı rapor veya ilgili uzmanlığa yönlendirme gerekebilir.
Klinik psikolog tanı koymaz. Gerekirse çocuk psikiyatrisi veya diğer uzmanlıklara değerlendirme önerilir.
Sıkça sorulan sorular
Çocuğum DEHB tanısı alırsa ne olur? Tanı, güçlüklerin anlaşılmasına ve uygun destek planına yardım edebilir. Psikoterapide psikoeğitim, davranışsal strateji, beceri geliştirme ve ebeveyn danışmanlığı kullanılabilir. İlaç gerekip gerekmediği psikiyatristin klinik değerlendirmesiyle belirlenir.
Değerlendirmede DEHB düşünülmezse ne olur? Kaygı, uyku, öğrenme güçlüğü, duygusal zorlanma veya aile-okul yaşamındaki güçlükler ele alınır. Amaç yalnızca etiket koymak değil, ihtiyacı anlamak ve uygun desteği belirlemektir.
Okul performansı düştü, ne yapmalıyım? Neden yalnızca DEHB olmayabilir. Ebeveyn ve öğretmen gözlemiyle dikkat, öğrenme, duygusal ve sosyal işlevsellik toplanır. Güçlük sürerse kapsamlı çocuk değerlendirmesi planlanır. İlk adım için çocuğum ne zaman psikoloğa gitmeli rehberine bakabilirsiniz.
Sonuç ve randevu planlama
Şüphe varsa belirtiler, gelişim özellikleri ve günlük işlevsellik birlikte değerlendirilir. Klinik Psikolog Tuğçe Orel Cesur, çocuk ve ergen değerlendirmesinde Attentioner DEHB uygulayıcı eğitimi ve çocuk değerlendirme testleri eğitimi doğrultusunda çalışır; dikkatle birlikte gelişimsel, duygusal ve davranışsal özellikleri de ele alır.
Planlamak için çocuk değerlendirme sayfasını okuyabilir, telefon veya WhatsApp ile yazabilirsiniz. Bu metin tanı, tedavi veya acil müdahale yerine geçmez.