DEHB nedir, ne değildir?
DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu), nörogelişimsel bir durumdur ve çocuğun yaşına uygun olmayan düzeyde dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle kendini gösterir. DSÖ Ruhsal Bozukluklar bilgi notu DEHB'yi nörogelişimsel bozukluklar kategorisinde ele alır ve tanının klinik değerlendirme ile konulması gerektiğini vurgular.
DEHB tanısı koymak için çocuğun belirtileri en az iki farklı ortamda (örneğin ev ve okul) ve en az altı ay süreyle gözlemlenmelidir. Belirtilerin çocuğun gelişim düzeyine göre anlamlı düzeyde işlevselliği bozması beklenir. Yalnızca tek bir ortamda (örneğin yalnızca okulda) gözlemlenen dikkat sorunları DEHB tanısı için yeterli değildir.
Her dikkat sorunu DEHB değildir. Uyku düzensizlikleri, kaygı bozuklukları, öğrenme güçlükleri, duygu düzenleme güçlükleri, aile içi stres veya travmatik yaşantılar da çocuğun dikkatini etkileyebilir. Doğru tanı, klinik değerlendirme ve gerekirse psikolojik testler ile mümkündür.
Yaşa göre DEHB belirtileri nasıl fark edilir?
Okul öncesi dönemde (3-6 yaş): aşırı hareketlilik, sürekli koşma ve tırmanma, sıra beklemekte güçlük, başladığı oyunu bitirmeden bırakma, ebeveynin yönergelerine hızla tepki verememe. Bu dönemde belirtilerin ayırt edilmesi güçtür çünkü normal gelişim de hareketlilik içerir.
İlkokul döneminde (7-10 yaş): ödevlerini unutma, sınıfta sırasında oturmakta zorlanma, dikkatini toplamada güçlük, arkadaş ilişkilerinde dürtüsellik, eşyalarını sık kaybetme, kuralları hatırlamakta zorlanma. Okul performansının düşmesi ve öğretmen geri bildirimleri belirginleşir.
Ergenlik döneminde (11+): içe dönük dikkat sorunları daha belirgin olabilir; hiperaktivite azalsa da dürtüsellik ve organize olma güçlüğü sürebilir. Akademik başarı düşüşü, motivasyon kaybı, riskli davranışlar ve arkadaş ilişkilerinde sorunlar gözlemlenebilir.
Evde ve okulda nasıl gözlem yapılır?
Evde gözlem için ebeveynlerin şu soruları yanıtlaması yardımcı olabilir: çocuğum hangi ortamlarda daha çok zorlanıyor, görevlerini bitirmesini hatırlatmak için kaç kez uyarmam gerekiyor, eşyalarını ne sıklıkta kaybediyor, sırasını beklerken ne kadar sabrediyor, duygularını düzenlemekte zorlanıyor mu?
Okulda gözlem için öğretmen geri bildirimi çok değerlidir. Çocuğun ödevlerini yetiştirme durumu, derse katılımı, arkadaş ilişkileri, sınıf içi dürtüselliği ve öğretmenin genel değerlendirmesi paylaşılmalıdır. Türk Psikologlar Derneği tarafından 10 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan WISC-IV telif hakkı duyurusu, çocuk değerlendirmede kullanılan testlerin uzmanlık ve etik çerçeve gerektirdiğini teyit eder; öğretmen geri bildiriminin bu değerlendirmeye dahil edilmesi gerektiğini vurgular.
Ebeveyn ve öğretmen gözlemleri klinik değerlendirmenin temel bileşenidir; ancak tanı için tek başına yeterli değildir. Kesin tanı, klinik görüşme ve uygun psikolojik testlerin uygulanmasıyla konulur.
DEHB ile karışabilen durumlar nelerdir?
Yaygın gelişimsel farklılıklar (otizm spektrum), anksiyete bozuklukları, depresif duygu durum, özgül öğrenme güçlüğü (disleksi, diskalkuli), uyku bozuklukları, duygu düzenleme güçlükleri ve aile içi stres faktörleri DEHB'ye benzer belirtiler verebilir. Doğru tanı, bu durumların dışlanmasıyla mümkündür.
Türk Psikologlar Derneği'nin 02 Haziran 2026 tarihli Kişilerarası Nörobiyoloji, Karmaşık Travma, Bağlanma ve Bilgece Farkındalık etkinliği de DEHB belirtilerinin travma ve bağlanma örüntüleriyle ilişkisini gündeme getirmiştir. Bu etkinlik, modern klinik değerlendirmede DEHB'nin tek başına değil, çocuğun genel gelişimsel bağlamı içinde ele alınması gerektiğini vurgular.
Bu nedenle Çorlu'da çocuk değerlendirme süreci yalnızca DEHB'ye odaklanmaz; çocuğun gelişim öyküsü, aile dinamikleri, okul uyumu ve duygusal işlevselliği birlikte değerlendirilir.
Hangi testler kullanılır?
Çocuk değerlendirmede yaygın kullanılan testler: WISC-IV (Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği) genel bilişsel yetenekleri ölçer; MOXO Dikkat Testi sürekli dikkat performansını değerlendirir; CPT (Continuous Performance Test) dikkat ve dürtüselliği ölçer; Bender-Gestalt Görsel Motor Algı Testi görsel-motor becerileri değerlendirir; Conners Ölçekleri ebeveyn ve öğretmen formlarıyla belirti dağılımını inceler.
Bu testlerin uygulanması yetkin psikolog gözetiminde gerçekleşir. TPD 10 Temmuz 2026 WISC-IV telif hakkı duyurusu, bu testlerin eser haklarının korunduğunu ve yalnızca yetkin kişilerin uygulama yetkisi olduğunu vurgular. Test sonuçlarının yorumlanması, klinik deneyim gerektiren uzmanlık alanıdır.
Hangi testin uygulanacağı, çocuğun yaşına, belirtilerine ve değerlendirme amacına göre belirlenir. Bazı çocuklarda tek bir test yeterli olurken, bazılarında birden fazla testin birlikte yorumlanması gerekir.
Çorlu'da çocuk değerlendirme süreci nasıl işler?
Çorlu'daki klinik Psikolog Tuğçe Orel Cesur'un kliniğinde çocuk değerlendirme süreci üç aşamalıdır. Birinci aşama: ebeveynlerle ilk görüşme yapılır; başvuru nedeni, gelişim öyküsü, aile ve okul bilgileri toplanır. İkinci aşama: çocukla bireysel görüşme yapılır; uygun testler uygulanır, oyun temelli değerlendirme yapılır. Üçüncü aşama: sonuçlar ebeveynlerle paylaşılır; rapor yazılır ve gerekirse yönlendirme yapılır.
Bu süreçte elde edilen bulgular, çocuğun güçlü yönlerini ve desteklenmesi gereken alanları birlikte değerlendirmek için kullanılır. Tanı koyma yetkisi psikiyatrist ve çocuk psikiyatristine aittir; klinik psikolog değerlendirme ve raporlama yapar, gerektiğinde psikiyatrik değerlendirme için yönlendirme önerir.
Çocuk değerlendirme ve dikkat testleri sayfası sürecin ayrıntılarını ve randevu planlamasını anlatır.
Sıkça sorulan sorular
Çocuğum DEHB tanısı alırsa ne olur? DEHB tanısı, çocuğun bireysel destek almasını ve çevresinin (aile, okul) çocuğu daha iyi anlamasını sağlar. Tedavi planı psikiyatrist gözetiminde oluşturulur; psikolog ise psikoeğitim, davranışsal stratejiler ve aile danışmanlığı ile süreci destekler. İlaç kararı psikiyatristin klinik değerlendirmesiyle verilir.
Test sonucunda DEHB çıkmazsa sorun ne? Test sonucu DEHB tanısı koymuyorsa, çocuğun zorlanmasının başka nedenleri (kaygı, uyku, öğrenme güçlüğü, aile stresi) araştırılır. Çocuk değerlendirmenin asıl amacı çocuğu anlamak ve uygun destek planı oluşturmaktır; tanı tek bir etiket değil, yol gösterici bir klinik karardır.
Çocuğumun okul performansı düştü, ne yapmalıyım? Önce ebeveyn ve öğretmen gözlemi yapılır, sonra klinik değerlendirme için randevu alınır. Çocuğum ne zaman psikoloğa gitmeli rehberi ilk adımlarda yol gösterir.
Sonuç ve randevu planlama
DEHB şüphesi olan her çocuğun ayrıntılı klinik değerlendirmeden geçmesi, doğru tanı ve uygun destek planı için zorunludur. Aile, okul ve uzman işbirliği sürecin temelidir. Çorlu'daki klinik Psikolog Tuğçe Orel Cesur, klinik psikoloji yüksek lisansı, Attentioner DEHB uygulayıcı eğitimi ve Çocuk Değerlendirme Testleri eğitimi ile çocuk değerlendirme alanında yetkin bir uzmandır.
Çocuğunuz için değerlendirme planlamak istiyorsanız çocuk değerlendirme ve dikkat testleri sayfasını inceleyebilir veya telefon, WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz. Bu sayfa bilgi amaçlıdır; tanı koyma, tedavi önerme veya acil müdahale amacı taşımaz. Tanı ve tedavi planı psikiyatrist ve/veya çocuk psikiyatristi kapsamındadır. Klinik karar görüşme bağlamında değerlendirilir.
Kaynaklar: DSÖ Ruhsal Bozukluklar bilgi notu, Türk Psikologlar Derneği (TPD) 10 Temmuz 2026 WISC-IV telif hakkı duyurusu ve 02 Haziran 2026 Kişilerarası Nörobiyoloji etkinliği (psikolog.org.tr).