Çiftler çoğu zaman terapiye tek bir tartışma nedeniyle değil, benzer tartışmaların tekrar tekrar yaşanması nedeniyle başvurur. Para, aileler, ev işleri, çocuklar veya yakınlık gibi farklı konular gündeme gelse de çiftin iletişim biçimi benzer şekilde ilerleyebilir.
Bir taraf konuşmak ve konuyu çözmek isterken diğer taraf geri çekilebilir. Geri çekilme karşı tarafta daha fazla konuşma ve açıklama ihtiyacı oluşturabilir; bu da diğer kişinin daha fazla uzaklaşmasına yol açabilir. Böylece çift, aynı döngünün içinde kalabilir.
Çift terapisinde bu tekrar eden iletişim ve etkileşim biçimleri ele alınır. Amaç kimin haklı olduğunu belirlemekten çok, çiftin içinde bulunduğu döngüyü fark edebilmesini ve farklı bir iletişim biçimi oluşturabilmesini sağlamaktır.
Çift terapisi hakkında daha ayrıntılı bilgi için Çift Terapisi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Konudan çok iletişim biçimine bakmak
Tartışmanın konusu önemli olmakla birlikte, çift terapisinde bu konuya nasıl yaklaşıldığı da değerlendirilir.
Örneğin bir tartışmada taraflardan biri sesini yükseltirken diğeri konuşmayı kesip uzaklaşabilir. Uzaklaşan taraf geri çekildikçe diğer kişi kendisini duyurabilmek için daha fazla konuşabilir. Bu durum da geri çekilen kişinin daha fazla kapanmasına neden olabilir.
Bu nedenle terapi sürecinde yalnızca “Ne hakkında tartışıyorsunuz?” sorusuna değil, tartışma sırasında “Ne oluyor?” sorusuna da bakılır.
Bazen belirli bir tartışma örneğini yavaşlatarak hangi noktada iletişimin değiştiğini anlamak faydalı olabilir. Hangi cümleden sonra gerilim yükseliyor, taraflardan biri ne zaman savunmaya geçiyor, diğeri buna nasıl karşılık veriyor ve tartışma nasıl devam ediyor? Bu ayrıntılar, çiftin tekrar eden iletişim biçimini görmeye yardımcı olabilir.
Bu döngü fark edildiğinde tartışmanın yalnızca iki kişinin birbirine karşı yaptığı davranışlardan oluşmadığı, tarafların birbirlerinin tepkilerini de etkilediği görülebilir.
Çiftlerde sık görülen iletişim kalıpları
Yaklaşma ve uzaklaşma
Çiftlerde sık karşılaşılan iletişim biçimlerinden biri, taraflardan birinin konuşmak ve netlik sağlamak istemesi, diğerinin ise konuşmaya ara vermeye veya fiziksel olarak uzaklaşmaya ihtiyaç duymasıdır.
Konuşmak isteyen taraf cevap alamadığında daha fazla soru sorabilir veya konuyu daha fazla gündeme getirebilir. Diğer taraf ise bu baskıyı hissettikçe daha fazla geri çekilebilir.
Burada her iki tarafın ihtiyacı da anlaşılabilir. Ancak ihtiyaçların ifade edilme biçimi, iletişimin daha da zorlaşmasına neden olabilir.
Çift terapisinde bu döngünün nasıl oluştuğu ve tarafların kendi tepkileriyle bu döngüde nasıl bir rol oynadığı ele alınabilir.
Haklı çıkma ihtiyacı
Bazı çiftlerde tartışmalar zamanla kimin haklı olduğunun belirlenmesine dönüşebilir. Her iki taraf da kendi bakış açısının anlaşılmasını ve karşı tarafın hatasının görülmesini isteyebilir.
Çift terapisinde amaç taraflardan birini haklı ilan etmek değildir. Bunun yerine, tartışmanın nasıl ilerlediğine ve her iki tarafın bu süreçte ne yaptığına bakılır.
“Kim haklı?” sorusunun yanında “Bu iletişim biçimi sizi nereye götürüyor?” sorusu da önem kazanır.
Bir kişinin kendi payını fark etmesi, karşı tarafın davranışlarını onayladığı anlamına gelmez. Kendi payını görmek, kişinin değiştirebileceği alanı fark etmesini sağlar.
Sorunun başka konular üzerinden konuşulması
Bazen çiftin tartıştığı konu, ilişkinin asıl sorununu doğrudan göstermeyebilir.
Örneğin ev işleri, para veya ailelerle ilgili bir tartışmanın altında kırgınlık, anlaşılmama, yakınlık ihtiyacı veya ilişkideki sorumlulukların paylaşımıyla ilgili başka bir konu bulunabilir.
Bu nedenle gündeme gelen konuyu önemsizleştirmeden, tartışmanın altında başka bir iletişim ihtiyacının olup olmadığı da değerlendirilir.
İletişim kalıpları terapi sürecinde nasıl ele alınır?
Çiftler bazen terapi odasına da günlük hayattaki iletişim biçimleriyle gelebilir. Bir taraf diğerinin sözünü kesebilir, diğeri konuşmaktan kaçınabilir veya taraflardan biri sürekli diğerinden onay bekleyebilir.
Bu durumlar yalnızca görüşmenin dışında yaşanan sorunlar olarak görülmeyebilir. Çünkü çiftin iletişim biçimi terapi sırasında da ortaya çıkabilir.
Böyle durumlarda konuşmayı kısa süreliğine durdurmak ve o anda neler olduğunu anlamaya çalışmak faydalı olabilir. Her iki tarafın aynı etkileşimi nasıl yaşadığı ve birbirlerinin davranışlarını nasıl yorumladığı ele alınabilir.
Amaç tartışmayı kimin başlattığını bulmak değil, iletişim döngüsünün nasıl devam ettiğini fark etmektir.
Tartışma sırasında ne yapılabilir?
İletişim kalıplarını değiştirmek her zaman büyük değişikliklerle başlamaz. Bazen önemli olan, tartışmanın giderek yoğunlaştığı noktayı fark edebilmektir.
Sesin yükselmeye başladığı, taraflardan birinin savunmaya geçtiği veya diğerinin tamamen iletişimden çekildiği anlar fark edildiğinde tartışmaya kısa bir ara vermek mümkün olabilir.
Ancak ara vermek, konuyu tamamen kapatmak anlamına gelmez. Tarafların sakinleşmesinin ardından konuşmaya ne zaman ve nasıl devam edileceğinin belirlenmesi önemlidir.
Terapi sürecinde de bu tür anlar üzerinde çalışılabilir. Amaç çiftin evde terapiyi uygulaması değil, kendi iletişim biçimlerini daha erken fark edebilmesidir.
Güven sorunları ve iletişim
Her iletişim sorunu yalnızca bir iletişim kalıbıyla açıklanamaz. Aldatma, sürekli yalan, ciddi güven sorunları veya ilişkide önemli bir sınır ihlali yaşandığında öncelikle yaşanan durumun ilişki üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi gerekir.
Bu gibi durumlarda güvenin nasıl etkilendiği, tarafların beklentileri, şeffaflık ve ilişkinin geleceğiyle ilgili düşünceler ayrıca ele alınabilir.
Aldatma sonrası sürecin nasıl ele alınabileceği hakkında daha ayrıntılı bilgi için Aldatma Sonrası Çift Terapisi yazısını inceleyebilirsiniz.
Şiddet ve güvenlik durumunda
İlişkide fiziksel şiddet, tehdit, takip veya ciddi düzeyde kontrol ve baskı varsa çift terapisinin uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu tür durumlarda öncelik iletişim biçimini değiştirmekten önce güvenliğin sağlanmasıdır. Gerektiğinde bireysel destek, sosyal ve hukuki kaynaklar veya farklı uzmanlık alanlarından destek sürece dahil edilebilir.
Acil ve ciddi bir tehlike söz konusuysa 112 Acil Çağrı Merkezi'ne başvurulmalıdır.
Çocukların bulunduğu ilişkilerde iletişim
Çift arasındaki iletişim sorunları çocukların bulunduğu ailelerde aile içindeki günlük işleyişi de etkileyebilir. Çocuklar ebeveynler arasındaki gerginliği fark edebilir ve bazı durumlarda iki taraf arasında iletişim kurmaya veya taraflardan birini desteklemeye çalışabilir.
Çocuğun yetişkinler arasındaki sorunların çözümüne dahil edilmemesi ve ebeveynler arasındaki iletişim sorumluluğunun çocuğa bırakılmaması önemlidir.
Bu konuyla ilgili daha geniş bir çerçeve için Aile İçi İletişimde Çatışmalar yazısını inceleyebilirsiniz.
Partner terapiye gelmek istemiyorsa
Bazen çiftlerden biri terapiye başvurmak isterken diğeri sürece katılmak istemeyebilir. Böyle durumlarda terapiye gelmeyen partner hakkında kesin değerlendirmeler yapmak yerine, başvuran kişinin ilişki içindeki deneyimine ve kendi iletişim biçimine odaklanılabilir.
Örneğin kişi hangi durumlarda daha fazla konuşuyor, ne zaman geri çekiliyor, karşı tarafın davranışlarına nasıl tepki veriyor ve bu tepkiler ilişkinin döngüsünü nasıl etkiliyor gibi sorular ele alınabilir.
Bu çalışma çift terapisi olarak adlandırılmaz; çünkü çift terapisinde iki kişinin etkileşiminin birlikte görülmesi önemlidir. Ancak kişinin kendi payını fark etmesi, ilişki içindeki iletişim biçimini değerlendirmesi ve ihtiyaçlarını daha net ifade edebilmesi açısından bireysel çalışma faydalı olabilir.
Partner daha sonra sürece katılırsa çalışma çerçevesi iki kişinin birlikte bulunduğu terapiye göre yeniden düzenlenebilir.
İletişim kalıpları değişebilir mi?
İlişkilerde tekrar eden iletişim biçimleri zaman içinde oldukça yerleşik hale gelebilir. Bu nedenle yalnızca tartışmanın konusunu değiştirmek, aynı döngünün tekrar etmesini her zaman engellemez.
Çift terapisinde amaç, bu döngülerin nasıl oluştuğunu ve tarafların bu döngü içindeki rollerini fark etmelerine yardımcı olmaktır. Kimi zaman konuşmaya başlama biçiminde, kimi zaman geri çekilme şeklinde, kimi zaman da tartışma sırasında verilen tepkilerde küçük değişiklikler yeni bir iletişim biçiminin oluşmasına katkı sağlayabilir.
Çift terapisi süreci ve çalışma yaklaşımı hakkında daha fazla bilgi için Hakkında sayfasını inceleyebilir, görüşme için İletişim sayfasından randevu planlayabilirsiniz.